Blog van Ayrin - Ook als niemand kijkt

Integriteit. Iedereen heeft er een ander beeld bij, maar het is een thema dat ons allemaal aangaat. Ook als raad van commissarissen nemen we onze rol hierin serieus. Maar wat betekent dat in de praktijk? En hoe gaan we om met situaties die niet per se zwart-wit zijn? Een open gesprek over integriteit levert soms verrassende inzichten op. En het is van belang om dat gesprek op het juiste moment te voeren.

Het begrip ‘integriteit’

Integriteit is een begrip dat allerlei associaties oplevert. Ik denk bijvoorbeeld aan ‘boven elke twijfel verheven’. ‘Normen en waarden’. ‘Ethisch leiderschap’. ‘Morele opvattingen’. ‘Voorbeeldgedrag of gewenst gedrag’.  ‘Het juiste doen’. ‘Openheid, betrouwbaarheid en eerlijkheid’. ‘Het belang van the tone at the top.’ ‘Uitlegbaarheid’. Hoe meer mensen je vraagt wat zij onder integriteit verstaan, hoe meer woorden nog aan deze opsomming toe te voegen zijn. Hoe dan ook, integriteit is een thema van groot belang. Zodanig dat het op de agenda van elke organisatie staat of anders wel zou moeten staan. En ook of juist op het niveau van een Raad van Commissarissen (RvC). Als het daar al niet besproken wordt, hoe kun je dat dan verwachten van de rest van een organisatie?

Integriteitsrisico’s en -beleid

In de zeven jaar dat ik nu lid mag zijn van de RvC van Casade, hebben we het thema ‘integriteit’ met enige regelmaat aan de orde gehad. De eerste keer was het een beetje een droge, theoretische exercitie. Zeker nuttig om wat langer met elkaar stil te staan bij wat het begrip integriteit inhoudt. Wat de grootste integriteitsrisico’s zijn en in welke processen bij een woningcorporatie zich die zouden kunnen manifesteren. Denk aan aanbestedingen, woningtoewijzingen, persoonlijke relaties met huurders of ontwikkelaars of nevenfuncties. Maar ook wat het belang is van een goed integriteitsbeleid, hoe dat beleid van Casade er dan uit ziet en wat de rol van de RvC is.

Wat zou je doen…

Maar veel leuker én zinvoller is om vervolgens een open dialoog te voeren over onderliggende normen en waarden. Wat zou je als… en dan een fictief moreel dilemma met elkaar verkennen. Laat ik een paar fictieve casussen noemen:

• Casus 1: Je bent RvC-lid bij Casade. En je hebt ook familie en vrienden wonen in het werkgebied van Casade. Tijdens een familiefeestje daar hoor je dat het neefje van één van de gasten mogelijk wiet verkoopt vanuit huis. Je weet dat dit neefje woont in een woning van Casade. Wat zou je doen?
• Casus 2: Je bent RvC-lid bij Casade. Tijdens de RvC-vergadering vertelt de bestuurder vertrouwelijk dat er mogelijk giftige stoffen zijn aangetroffen in een gebied waar nieuwe woningen worden gerealiseerd en waar een bestaande wijk tegenaan ligt. Onbekend is nog of er gevaar is voor de omwonenden. De dochter van je beste vriendin woont toevallig in die bestaande wijk. En ze heeft op de een of andere manier iets opgevangen over mogelijke giftige stoffen. Ze vraagt bij jou wat ze moet doen. Wat zou je doen?
• Casus 3: Je bent RvC-lid bij Casade en woont zelf in het werkgebied van Casade. Op een zaterdagavond ga je naar de kroeg en later op de avond zie je daar een Casade-medewerker die erg dronken is en andere gasten lastigvalt. Wat zou je doen?

Grijs gebied

Op die manier voerden we al een aantal jaren geleden een hernieuwd gesprek over integriteit. Om vervolgens samen te ontdekken dat integriteit een groot grijs gebied kent. Wat de een best moreel verdedigbaar, uitlegbaar of acceptabel vindt, is voor een ander helemaal niet oké. Kennelijk heeft  niet iedereen precies hetzelfde morele kompas. Het is verhelderend en leerzaam om dat met elkaar te bespreken. En om met elkaar vast te stellen dat er zoiets is als persoonlijke integriteit (op individueel niveau), organisatorische integriteit (op het niveau van Casade als woningcorporatie) en systeemintegriteit (de integriteit van de hele woningcorporatiebranche). En dat het soms best ingewikkeld blijkt als je eigen morele kompas je vertelt dat iets oké is, maar het kompas van een ander diezelfde kwestie helemaal niet acceptabel vindt. Hoe ga je daarmee om?

Goed gesprek

Meestal levert het een goed gesprek op. Zoals laatst nog, tijdens onze zelfevaluatie eind 2024. Toen stonden we binnen de RvC heel specifiek stil bij het thema nevenfuncties en (de schijn van) belangenverstrengeling. Zijn er ergens raakvlakken tussen je ‘reguliere baan’ en je rol als RvC-lid? Ik werk zelf bijvoorbeeld bij het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA), waar we veel spreken over de uitstroom van statushouders naar woningen. Dat raakt het werk van Casade net zo goed: want een deel van die doelgroep wacht op een huis in Dongen, Loon op Zand of Waalwijk. En als er al raakvlakken zijn, is dat dan een probleem? Dat hoeft helemaal niet… maar kan wel. Het is belangrijk dat met elkaar te bespreken en ook wat te doen als er op enig moment wel een overlap is die niet of niet meer oké is.

Niet wachten op trammelant

En soms kan het ook best een ingewikkeld gesprek worden. Als de meningen sterk uiteenlopen. Als er reputatieschade kan optreden. Als het een kwestie is waar de media bovenop is gedoken met een snelheid die je maar moeilijk kunt bijbenen. En juist dan is het goed om het thema integriteit al eerder met elkaar verkend te hebben en het niet pas op de agenda te zetten als er trammelant is.

Tot slot

Uiteindelijk is integriteit geen kwestie van afvinken, maar van voortdurende reflectie en dialoog. Juist door dilemma’s bespreekbaar te maken voordat ze problemen worden. Op die manier bouw je gezamenlijk aan een cultuur waarin vertrouwen, openheid, uitlegbaarheid en verantwoordelijkheid centraal staan. Want één ding is zeker: integriteit gaat niet alleen over regels en beleid, maar vooral over de keuzes die we iedere dag maken, ook als niemand kijkt.

Ayrin van Dal-Peters
Voorzitter raad van commissarissen